İcra ve İflas Hukuku

İcra ve İflas Hukuku: Türkiye'de Alacağın Tahsili

Türk alacaklılar önce dava açmadan doğrudan icra başlatabilir — çoğunlukla yabancı alacaklıların beklediğinden daha hızlıdır. Ne zaman haciz konulacağını, ne zaman iflas tehdidinde bulunulacağını ve 2018 konkordato reformunun borçlu korumasını nasıl değiştirdiğini bilmek, tahsilatı gerçekte belirleyen şeydir.

Alacağı tahsil etmenin iki yolu: ilamlı ve ilamsız

Türk icra hukuku, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (Türkiye'nin halen yürürlükte olan en eski kanunlarından biri; 1932 tarihlidir ancak o tarihten beri ağır biçimde değiştirilmiştir) uyarınca alacaklılara iki ayrı yol sunar:

İlamsız icra, alacaklının önce dava açmadan hemen harekete geçmesine izin verdiği için, basit ve iyi belgelenmiş ticari borçlar (ödenmeyen faturalar, vadesi gelen kredi bakiyeleri) için çok daha sık kullanılan yoldur — ve tam olarak önce ilamı beklemediği için çoğunlukla Batılı alacaklıların beklediğinden daha hızlıdır.

Haciz ve alacaklılar arasındaki sıra

İcra takibi itirazsız ilerlediğinde (veya borçlunun itirazı aşıldığında) alacaklı borçlunun malvarlığının haczini talep edebilir — banka hesapları, alacaklar, taşınır mallar, taşınmazlar ve şirket payları haczedilebilir; her varlık türü için özel usul kuralları geçerlidir. Türk icra hukuku, aynı varlığı haczeden adi (teminatsız) alacaklılar arasında zaman bakımından öncelik ilkesini uygular; bazı alacakları (işçi ücretleri, belirli vergi borçları, teminatlı alacaklar) haczin ne zaman konulduğuna bakılmaksızın adi alacaklıların önüne alan kanuni öncelik sıralamaları saklıdır — sıkıntıdaki bir borçlunun malvarlığını haczetmek için yarışan yabancı bir alacaklı, "ilk başvuran" haczinin öncelik sağladığını varsaymadan önce belirli bir alacağın tam olarak nerede sıralanacağını yerel danışmana teyit ettirmelidir.

İflas

Türk anlamında iflas, yalnızca kanun uyarınca iflas yargılamasına tabi borçlulara karşı mümkündür — esas olarak tacirler ve şirketler, ticari sıfatları dışındaki sıradan kişiler değil. Alacaklı, icra takibi denenip başarısız olduktan sonra (veya daha dar durumlarda doğrudan) borçlunun iflası için ticaret mahkemesine başvurabilir ve — tek bir varlığa karşı sıradan bir hacizden farklı olarak — iflas kararı borçlunun tüm malvarlığını, kanuni öncelik sırasına göre sıralanan tüm alacaklıların toplu yararına mahkeme gözetiminde bir yönetime alır. İflas borçlu için gerçekten yıkıcı bir adımdır ve buna bağlı olarak olağan icradan daha yavaş ve usul bakımından daha zorlayıcıdır — alacaklıların çoğu iflas talebini sonuna kadar götürmek yerine müzakerelerde pazarlık gücü olarak kullanır.

Konkordato / yeniden yapılandırma

Türkiye 2018'de kurtarma çerçevesini kapsamlı biçimde reforme etmiş (7101 sayılı Kanun) ve önceki "iflasın ertelenmesi" rejimini, Chapter 11'e veya bir anlaşma planına (scheme of arrangement) daha yakın, modernize edilmiş bir konkordato usulüyle değiştirmiştir: mali güçlük içindeki borçlu, koruyucu bir moratoryum için ticaret mahkemesine başvurur (önce geçici bir "geçici mühlet", ardından yenilemelerle toplamda yaklaşık iki yıla kadar sürebilen bir "kesin mühlet"); bu süre içinde borçluya karşı çoğu icra işlemi askıya alınır, borçlu ise alacaklılarla bir yeniden yapılandırma planı müzakere eder; plan gerekli çoğunlukla kabul edilir ve mahkemece onaylanırsa etkilenen sınıfın tüm alacaklılarını bağlar.

Uygulamada

Bir Türk borçlunun konkordato başvurusunda bulunduğuna dair bildirim alan yabancı alacaklı, itiraz ve alacak kaydı sürelerini derhâl takvime işlemelidir — borçlunun beyan ettiği borç listesine kayıt ve itiraz süresini kaçıran alacaklı, erken ilgilenen birine göre kendi alacağının çok daha kötü şartlarda ele alındığını görebilir.

Sınır ötesi icra

Bir Türk ilamının veya haciz kararının yurt dışındaki borçlu malvarlığına karşı icrası, yabancı yargı yerinin kendi tanıma ve tenfiz kurallarının ayrıca ileri sürülmesini gerektirir — Türk icra emirlerinin Türkiye dışında kendiliğinden hükmü yoktur. Tersine, yabancı bir ilamın veya hakem kararının Türk borçlunun Türkiye'deki malvarlığına karşı icrası, uyuşmazlık çözümü rehberinde anlatılan tanıma/tenfiz sürecinden geçer; bundan sonra tanınan ilam veya karar, yerel bir ilam gibi, yukarıda anlatılan aynı ilamlı icra mekanizmasıyla icra edilir.

Yabancı alacaklı için pratik rehber

  1. Borçlu sıkıntı belirtisi gösterir göstermez hızlı hareket edin. Türk icra önceliği, teminatsız alacaklılar arasında genel olarak zamana dayanır — erken harekete geçmek önemlidir.
  2. Haciz koymadan önce konkordato başvurusu olup olmadığını kontrol edin — moratoryum, koruma süresi başladıktan sonra atılan haciz adımlarını askıya alabilir veya geri alabilir.
  3. Neyin nerede haczedilebileceğini tam olarak teyit edin — banka hesapları, adı belli üçüncü kişilerden alacaklar ve kayıtlı varlıklar (taşınmazlar, araçlar, kayıtlı paylar) birbirinden biraz farklı haciz mekanizmalarını izler.
  4. İflas veya icra tehdidini stratejik kullanın — yabancı yatırımcının müşteri veya ortak olarak elde tutmak istediği faaliyetteki bir borçlu için, güvenilir bir icra tehdidiyle desteklenen müzakere edilmiş bir ödeme planı çoğunlukla tahsilatı sonuna kadar götürmekten ticari olarak daha iyi bir sonuçtur.

Bu rehber, Türk icra ve iflas hukukunun genel ilkelerini özetler ve belirli bir tahsilat konusuna ilişkin hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Öncelik kuralları, moratoryum süreleri ve usul süreleri teknik olup kaçırılan adımları affetmez; borçlu sıkıntı belirtileri gösterdiğinde derhâl danışmana başvurun.

Emsal Kararlar

Türk mahkemeleri konkordato ve iflas kurallarını nasıl uyguluyor

İki Hukuk Genel Kurulu kararı, Türkiye'nin 2018 sonrası kurtarma çerçevesinin pratik sınırlarını ve alacaklının iflası takip etme hakkıyla etkileşimini belirler.

Yargıtay Hukuk Genel KuruluEsas 2021/966 · Karar 2022/28310.03.2022
Konkordato mahkemesi kanuni moratorya süresini süresiz uzatamaz

Daire, bir konkordato yargılamasında kesin mühlet süresinin nihai karar verilmeden dolması hâlinde, mahkemenin karar hazırlanırken mühletin koruyucu etkilerini ek bir süre için uzatabileceğini, ancak bu uzatmanın sınırlı olduğunu — borçlunun mahkeme korumasında kalabileceği toplam kanuni üst sınırın, tekrarlanan usulî uzatmalarla aşılamayacağını — teyit etmiştir.

Yavaş ilerleyen bir konkordato sürecinden bıkmış alacaklılar için yararlı bir sınır: koruyucu moratoryum süresiz değildir ve sonrasında mahkemenin karar vermesi gereken kesin bir dış sınır vardır.
Yargıtay Hukuk Genel KuruluEsas 2019/574 · Karar 2021/171021.12.2021
Alacaklı, iflas talebine geçmeden önce borcu tespit etmek için tahkime başvurabilir

Daire, alacağını önce tahkim yoluyla tespit etmeye çalışan ve ancak alacak onaylandıktan sonra borçlunun iflasını talep eden bir alacaklının usulsüz davranmadığına veya iflas isteme hakkını yitirmediğine hükmetmiştir — alacağı önce tahkim yoluyla ilerletmek, sonradan iflas hattından icra etme hakkından vazgeçmek anlamına gelmez.

Bir Türk borçluyla sözleşmesi tahkim şartı içeren her yabancı alacaklıyla ilgilidir: önce borcu tespit etmek için tahkime başvurmak, alacak onaylandıktan sonra Türk iflas talebine dönmek, meşru ve mahkemece onaylanmış bir sıralamadır.

Yukarıdaki karar özetleri, yayımlanan hükmün Salik Avukatlık Bürosu tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış kendi özetidir. Resmî tercüme değildir ve mahkemenin özgün ifadesi olarak alıntılanmamalıdır; bir dilekçede dayanmadan önce mutlaka Türkçe karar metnini (belirtilen Esas/Karar numaralarıyla) doğrulayın.

Okumaya devam edin
WhatsApp