7589 sayılı Kanun, 31 Temmuz 2026'dan itibaren yürürlükte olup 2011'den beri Türk yargılama hukukunda kullanılan "belirsiz alacak davası"nı (HMK md. 107) kaldırmış ve Türkiye'nin sabit %24 kanuni faiz oranını Merkez Bankası reeskont faiz oranına bağlı değişken bir oranla değiştirmiştir. Her iki değişiklik de yeni taleplerin nasıl açılması ve faizin bundan sonra nasıl hesaplanması gerektiğini etkiler. Güncellemenin tamamını okuyun →
En sık görülen uyuşmazlıklar
Salik Avukatlık Bürosu'nun karşılaştığı işler arasında, yabancı sermayeli şirketler için diğerlerinden çok daha sık tekrar eden birkaç uyuşmazlık kategorisi vardır:
- Ticari ödeme uyuşmazlıkları — yerel tedarikçiler, bayiler veya müşterilerle ödenmeyen faturalar, tartışmalı teslimatlar ve sözleşmenin ifasına ilişkin anlaşmazlıklar.
- İş uyuşmazlıkları — eski çalışanların açtığı fesih, kıdem ve ihbar tazminatı talepleri; iş hukuku rehberinde ele alınmıştır.
- Ortaklık ve ortaklar arası uyuşmazlıklar — yabancı çoğunluk yatırımcısı ile yerel azınlık ortağı arasında yönetim, kâr payı veya çıkış konusunda anlaşmazlıklar.
- Kira ve gayrimenkul uyuşmazlıkları — kendi özel usul kurallarına tabi ticari kira yenileme, kira bedeli uyarlaması ve tahliye anlaşmazlıkları.
- Acentelik ve bayilik fesih uyuşmazlıkları — sözleşmesi feshedilen bir Türk acentenin veya bayinin tazminat ya da zarar talep etmesi; sözleşmeler hukuku rehberinde ele alınmıştır.
- İdari ve vergi uyuşmazlıkları — vergi tarhiyatına veya idari para cezasına itirazlar; olağan hukuk mahkemeleri yerine ayrı bir vergi mahkemesi/Danıştay hattından yürür ve vergi hukuku rehberinde ele alınmıştır.
- Sınır ötesi tenfiz uyuşmazlıkları — yabancı bir mahkeme ilamının veya hakem kararının Türkiye'deki mal varlığına karşı tanınması ve icrası veya bunun tersi.
Zorunlu arabuluculuk
Türkiye, dava şartı olarak zorunlu arabuluculuğu istikrarlı biçimde genişletmiştir. Artık çoğu iş talebi, çoğu ticari talep (tacirler arasındaki ödeme ve sözleşme talepleri dâhil birçok uyuşmazlığı kapsayan geniş bir kategori) ve giderek büyüyen diğer hukuk talep türleri için dava açmadan önce zorunlu ilk adımdır. Önce arabuluculuğa başvurulmadan açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir.
Arabuluculuk görüşmeleri genellikle haftalar içinde tamamlanır, gizlidir ve ya bir anlaşmayla (icra edilebilir bir arabuluculuk anlaşma belgesine kaydedilir) ya da mahkemeye yapılacak başvuruya eklenen bir anlaşamama tutanağıyla sona erer. Uyuşmazlıkların önemli bir kısmı dava aşamasına geçmeden bu aşamada çözülür.
Yabancı tarafların bazen gözden kaçırdığı önemli bir nüans: zorunlu arabuluculuk esas ticari veya iş talebinin kendisi için geçerlidir; ancak yabancı bir hakem kararına ilişkin tahkim veya tanıma/tenfiz davası için de geçerli olup olmadığı uygulamada gerçekten tartışmalı olmuş, farklı daireler farklı sonuçlara varmış ve konu sonradan tenfiz davalarının zorunlu arabuluculuk şartı dışında tutulması yönünde yerleşmiştir. Dava açmadan önce danışmanla teyit etmeye değer tam olarak bu tür usule ilişkin eşik sorusudur; çünkü yanlış yapmak aylara mal olabilir.
Ticaret mahkemeleri
Tacirler arasında ticari işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıklar — bir şirketin dâhil olduğu çoğu sözleşme, şirketler hukuku ve ödeme uyuşmazlığı dâhil — büyük şehirlerde (İstanbul dâhil), dosya yoğunluğu nedeniyle gerçek bir sektörel uzmanlık geliştiren, uzmanlaşmış asliye ticaret mahkemelerinde görülür. Karar bölge adliye mahkemesine ve daha dar koşullarda Yargıtay'a taşınabilir. Türkiye'de hukuk yargılaması genel olarak belge ağırlıklı ve hâkim yönlendirmelidir, jüri esaslı değildir ve common law sistemlerine kıyasla canlı tanık çapraz sorgusu sınırlıdır — farklı bir yargılama tarzına alışkın bazı yabancı davacılar için usulî bir kültür şokudur.
Tedbir kararları — malvarlığını veya mevcut durumu korumak için ihtiyati tedbir ya da borçlunun malvarlığı üzerinde ihtiyati haciz — mümkündür ve özellikle karşı tarafın hüküm alınmadan önce malvarlığını kaçırabileceği hâllerde uyuşmazlıkta çoğu zaman en acil adımdır.
Tahkim
Esas sözleşme tahkim şartı içerdiğinde uyuşmazlıklar devlet mahkemeleri yerine bir hakem heyeti tarafından çözülür — iç ve bölgesel uyuşmazlıklarda genellikle İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) kurallarına, daha büyük uluslararası sözleşmelerde ise ICC, LCIA veya benzeri kurumsal kurallara göre. Türkiye'de yer alan uluslararası tahkim, UNCITRAL Model Kanunu'ndan yakından esinlenmiş 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu'na tabidir; bu, yabancı taraflara tanıdık bir usul çerçevesi ve Türk mahkemesinin bir hakem kararını iptal etmesi için sınırlı gerekçeler sağlar.
Tahkim genellikle yargılamadan daha hızlı ve daha gizlidir, tarafların ilgili sektörde uzmanlığı olan hakemleri seçmesine izin verir ve — sınır ötesi işlemler için kritik olarak — New York Sözleşmesi nedeniyle yabancı bir ülkede bir Türk mahkeme ilamından daha kolay icra edilen bir karar üretir (aşağıya bakın). Üçüncü kişilere karşı acil tedbir gerektiren uyuşmazlıklar veya Türk hukukunun tahkime götürülmesine izin vermediği talepler (çoğu iş talebi gibi) için buna bağlı olarak daha az uygundur. Burada belirtmeye değer, sık görülen ve kaçınılabilir bir yazım hatası: sonradan tenfize itiraz gerekçesi olarak bir hakemin uyruğunu göstermek tek başına nadiren başarılı olur; Türk mahkemeleri, hakemin gerçekten tarafsızlık veya bağımsızlıktan yoksun olduğuna dair somut kanıt arar, yalnızca taraflardan biriyle aynı uyruğu paylaşmasını yeterli bulmaz.
Yabancı mahkeme ilamlarının ve hakem kararlarının tenfizi
Yabancı yatırımcıların imzaladığı sözleşmelerin birçoğu yabancı hukuka tabi olduğundan veya yabancı bir yargı yeri öngördüğünden, yabancı bir mahkeme ilamının ya da hakem kararının Türkiye'deki mal varlığına karşı veya bir Türk ilamının yurt dışında icrasının gerektiği durumda ne olacağı, asıl uyuşmazlık kadar önemlidir.
| Yabancı mahkeme ilamı | Yabancı hakem kararı | |
|---|---|---|
| Çerçeve | 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu, tanıma-tenfiz davaları | New York Sözleşmesi, Türk tahkim hukuku ile uygulandığı şekliyle |
| Temel şart | Diğer şartların yanı sıra Türkiye ile ilamın verildiği ülke arasında karşılıklılık | Dar, sözleşmeye dayalı ret nedenleri (ör. geçerli tahkim anlaşmasının bulunmaması, usule ilişkin hak ihlâlleri, kamu düzeni) |
| İnceleme derinliği | Esasa ilişkin inceleme yok (révision au fond yasaktır) — Türk mahkemesi kanuni şartları kontrol eder, yabancı mahkemenin hukuku doğru uygulayıp uygulamadığına bakmaz | Esas incelemesi yasağı aynıdır; ret yalnızca Sözleşme'nin kendi dar nedenleriyle sınırlıdır |
| Pratik sonuç | İcra edilebilir, ancak ülkeye bağlı olarak karşılıklılık gerçek bir engel olabilir | Birçok New York Sözleşmesi üyesi devlette icrası genellikle daha öngörülebilirdir |
Bu, yabancı yatırımcıların sınır ötesi Türk sözleşmelerinde tahkim şartlarını tercih etmesinin en net pratik nedenlerinden biridir: yabancı bir mahkeme ilamının Türkiye'de (ve bir Türk ilamının yurt dışında) icrasını karmaşıklaştırabilecek karşılıklılık sorununu ortadan kaldırır ve tenfize karşı her türlü direnci daha dar ve daha öngörülebilir bir Sözleşme temelli savunmalar kümesine yönlendirir.
Uyuşmazlık çıkmadan önce, sonra değil, uyuşmazlık çözümü maddenizi gözden geçirin — karşı taraf ödemeyi bıraktığında tahkim şartı eklemek veya aylar sürecek bir yetki mücadelesine yol açacak hatalı bir yetki şartını düzeltmek için artık çok geçtir.
Uyuşmazlık çıktığında pratik adımlar
- Belge trafiğini koruyun — sözleşmeler, faturalar, yazışmalar ve iç onaylar, Türk mahkemesinin veya hakem heyetinin fiilen karar vereceği malzemedir.
- Herhangi bir şey başvurmadan önce talep türü için arabuluculuğun zorunlu olup olmadığını kontrol edin.
- Karşı tarafın malvarlığını kaçırma riski gerçekse tedbir talebini erken değerlendirin.
- Uyuşmazlık, yabancı ana şirketin kendi sözleşmelerine, garantilerine veya sigortasına dokunuyorsa ülkenizdeki danışmanla koordinasyon sağlayın.
- Uzlaşmayı gerçekçi tartın — zorunlu arabuluculuk ve olağan süreler göz önüne alındığında, ticari olarak makul bir uzlaşma çoğunlukla çekişmeli bir talebi istinafa kadar götürmenin avukatlık ücretinden daha az maliyetlidir.
Türk mahkemeleri tanıma ve tenfize nasıl yaklaşıyor
Üç karar, Türkiye'nin yabancı mahkeme ilamlarına ve hakem kararlarına yönelik tenfiz yanlısı tutumunun gerçek sınırlarını belirler — kapının ardına kadar açık olduğu yer ve gerçekten açık olmadığı yer.
Yabancı mahkemenin farklı bir maddi hukuk uygulaması, tek başına tenfizi reddetme gerekçesi değildir
Daireler arasındaki çelişkili uygulamayı çözen İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, yabancı bir ilamın tenfizi talebini inceleyen Türk mahkemesinin, yabancı mahkemenin Türk hukukundan farklı bir hukuk uygulamış olması veya bu yabancı hukukun emredici bir Türk kuralından ayrılması nedeniyle tenfizi reddedemeyeceğine hükmetmiştir. Kamu düzeni gerekçesiyle ret, ilamın tenfizinin fiilen doğuracağı hukuki sonucun kendisinin Türk kamu düzenini ihlâl edeceği daha dar durumla sınırlıdır.
Aynı olaylara ilişkin kesinleşmiş bir Türk ceza hükmüyle çelişen hakem kararı kamu düzenine aykırı olabilir
Yabancı bir hakem kararının tanınması ve tenfizi talebini ele alan Hukuk Genel Kurulu, kararın aynı temel olaylara ilişkin kesinleşmiş bir Türk ceza mahkemesi kararıyla çelişmesinin Türk kamu düzeninin ihlâli sayılıp sayılamayacağını incelemiştir. Kesinleşmiş bir yerel hüküm ile tenfizi istenen hakem kararı arasındaki böyle bir çelişkinin, ikisinin aynı anda icrasının hukuk sisteminin tutarlılığını ve birliğini zedeleyeceği için gerçekten kamu düzeni ihlâli oluşturabileceğine hükmetmiştir.
Tenfiz hükmü, icra ettiği yabancı ilamı özel olarak belirtmelidir
Bir Fransız mahkemesi ilamına ilişkin tanıma/tenfiz davasının istinafını inceleyen Daire, Türk tenfiz hükmünün hüküm fıkrasında tenfiz edilen yabancı mahkeme kararını açıkça ve özel olarak belirtmesi gerektiğine — genel bir atfın yeterli olmadığına — hükmetmiş ve yabancı ilamın kendi ifadesi kapsamında bulunmayan bir faiz talebine ilişkin ilk derece mahkemesinin hükmünü düzeltmiştir.
Yukarıdaki karar özetleri, yayımlanan hükmün Salik Avukatlık Bürosu tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış kendi özetidir. Resmî tercüme değildir ve mahkemenin özgün ifadesi olarak alıntılanmamalıdır; bir dilekçede dayanmadan önce mutlaka Türkçe karar metnini (belirtilen Esas/Karar numaralarıyla) doğrulayın.