Yabancı bir yatırımcının Türkiye'deki kendi yaşamı için aile hukuku
Yöneticilerini veya kendisini Türkiye'ye taşıyan yabancı bir yatırımcı, Türk aile hukukunu yalnızca şirketinin değil kendi yaşamının da içine getirir. Türkiye'de yerleşik yabancı bir eşin veya yabancı malvarlığı olan bir Türk eşin yer aldığı evlilikler, boşanmalar ve mal rejimleri, esasa ilişkin kuralların üzerine yetki ve uygulanacak hukuk sorularını da getirir; Türkiye'nin boşanmada mal paylaşımına yaklaşımı, birçok ülkeden yeterince farklıdır ve bir ilişki bozulurken değil, öncesinde planlama yapmayı gerektirir.
Boşanma sebepleri
Türk Medeni Kanunu hem belirli kusura dayalı sebepleri (zina, hayata kast veya pek kötü muamele, haysiyetsiz hayat sürme veya suç işleme, terk ve eşin evliliği çekilmez kılan akıl hastalığı) hem de genel bir "evlilik birliğinin temelinden sarsılması" sebebini tanır — çekişmeli Türk boşanmalarının ezici çoğunluğunun fiilen yürüdüğü sebep budur; çünkü belirli bir kusurun ispatını gerektirmez, yalnızca evliliğin, sürdürülmesinin eşlerden hiçbirinden makul olarak beklenemeyeceği ölçüde bozulduğunu gerektirir.
Anlaşmalı boşanma, evlilik en az bir yıl sürmüşse ve iki eş de anlaşıyorsa mümkündür; eşler birlikte mahkemeye gelir ve mal, nafaka ve (gerekiyorsa) velayeti kapsayan imzalı bir protokol sunar — çekişmeli davaya göre belirgin biçimde daha hızlıdır, çoğu zaman tek duruşmada sonuçlanır ve dostane ayrılan çoğu yabancı uyruklunun hedeflemesi gereken yoldur.
Yabancı uyruklunun boşanmasında hangi mahkeme yetkilidir
5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun uyarınca Türk mahkemeleri genel olarak Türkiye'de yerleşik yabancı bir uyruklunun boşanmasında yetkilidir ve — önemlisi — yetki kurulduktan sonra, özellikle çiftin ortak mutad meskeni Türkiye ise, boşanmaya ve mali sonuçlarına Türk mahkemelerince taraflarının milli hukuku değil sıklıkla Türk hukukunun kendisi uygulanır. Yabancı yatırımcılar, evlilikleri veya vatandaşlıkları başka yerde olduğu için Türk olmadıklarından aşağıda açıklanan Türk mal paylaşımı ve nafaka kurallarından muaf olduklarını varsaymamalıdır.
Boşanma için kademeli bir uygulanacak hukuk kuralı getirir: eşlerin ortak milli hukuku varsa o, yoksa ortak mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku — uygulamada Türkiye'yi yurt edinmiş yabancı bir çift için Türk maddi boşanma hukuku, yabancı eşlerin beklediğinden daha sık uygulanır.
Mal paylaşımı: edinilmiş mallara katılma rejimi
2002'den beri Türkiye'de yasal mal rejimi (aksini seçen bir evlilik sözleşmesi yoksa) edinilmiş mallara katılma rejimidir: her eş evlilik öncesi malvarlığını ve kişisel edinimlerini (miras, bağış, tamamen kişisel eşyalar) ayrı olarak elinde tutar; ancak evlilik sırasında emek veya gelirle edinilen mallar boşanmada kanuni bir "katılma alacağı" ile paylaştırılır — genel olarak her eş, mal rejiminin sona erdiği tarihteki güncel değerlerle hesaplanan, diğer eşin evlilik süresince edindiği malvarlığı değerindeki net artışın yarısına hak kazanır.
Çok önemli ve sıkça yanlış anlaşılan bir husus: katılma alacağı kanunun yarattığı bir haktır, ispatlanmış bir katkının ödülü değildir — evin dışında çalışmayan veya belirli bir varlığa özel bir mali katkıyı gösteremeyen eş de, yalnızca evlilik ve mal rejimi nedeniyle, diğer eşin edinilmiş mallarındaki artışın kanuni yarı payına hak kazanır. Bu, bazı yabancı eşlerin kendi ülkelerinden beklediği "ispatlanmış katkı" modelinin tam tersidir ve Türk mahkemesinde Türk hukukuna göre boşanan yabancı bir eş için de eksiksiz uygulanır.
Nafaka ve tazminat
Mal paylaşımındaki katılma alacağının ötesinde Türk hukuku, mali bakımdan daha zayıf ve daha az kusurlu eşin, boşanmanın kendisini yoksulluğa düşüreceği hâllerde sürekli nafaka (yoksulluk nafakası) istemesine ve eşlerden birinin boşanmanın yol açtığı maddi ve manevi zarar için, genellikle evliliğin çöküşünde diğer eşin daha ağır kusuruna bağlı olarak, toptan veya dönemsel tazminat (maddi ve manevi tazminat) istemesine izin verir. Bunlar, yukarıda anlatılan edinilmiş mallara katılma mal paylaşımından ayrı hukuki taleplerdir ve farklı ölçütlerle (kanuni edinilmiş mal formülü yerine ihtiyaç ve kusur) değerlendirilir.
Velayet ve sınır ötesi taşınma
Türk mahkemeleri velayeti çocuğun üstün yararına göre belirler ve tarihsel olarak bir ebeveyne asgari kişisel ilişkiyle münhasır velayet verme uygulamasından ziyade, velayet hakkı olmayan ebeveynle yapılandırılmış kişisel ilişki düzenlemelerini giderek daha fazla tercih eder. Bir ebeveyn, Türk velayet kararından sonra çocukla birlikte yurt dışına taşınmak istediğinde, hem Türk usul hukuku hem de — diğer ebeveyn bir Lahey Sözleşmesi devletindeyse — Türkiye'nin taraf olduğu 1980 tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine Dair Lahey Sözleşmesi gündeme gelir; taşınmayı düşünen veya eski eşinin taşınma planıyla karşı karşıya kalan yabancı bir ebeveyn bunu olağan bir velayet değişikliği olarak değil, acil ve zamana duyarlı sınır ötesi bir dava olarak ele almalıdır.
Evlilik sözleşmeleri ve evlilik öncesi planlama
Eşler, noter huzurunda veya evlenme sırasında evlendirme memuru huzurunda yapılan bir mal rejimi sözleşmesi (mal rejimi sözleşmesi) ile varsayılan edinilmiş mallara katılma rejiminden çıkabilir ve mal ayrılığı, mal ortaklığı veya değiştirilmiş bir katılma rejimi seçebilir. Önemli ölçüde önceden var olan veya beklenen iş varlıkları olan bir yabancı yatırımcı Türk bir evliliğe girerken, evlilikten önce (veya evlilik sırasında herhangi bir zamanda, ileriye dönük olarak) yapılan bir evlilik sözleşmesi, varsayılan kanuni katılma alacağının evlilik süresince kurulmuş bir Türk veya yabancı işletmeye ulaşmasını önlemenin standart ve en güvenilir yoludur.
Bu rehber, Türk aile hukukunun genel ilkelerini özetler ve belirli bir evlilik, boşanma veya velayet konusuna ilişkin hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mal paylaşımı sonuçları büyük ölçüde mevcut mal rejimine, edinme tarihlerine ve her varlığın geçmişine ilişkin özel olgulara bağlıdır.
Türk mahkemeleri boşanan bir eşin gerçekte ne alacağını nasıl hesaplıyor
Üç karar, Türk aile hukukunun katkıya veya ihtiyaca dayalı bir sisteme alışkın yabancı eş için en şaşırtıcı olması muhtemel alanı olan Türkiye'nin kanuni mal paylaşımı rejiminin mekaniğini belirler.
Çalışmayan eş, mali katkısından bağımsız olarak katılma alacağına hak kazanır
Daire, talepte bulunan eşin çalışıp çalışmadığının veya söz konusu malvarlığına belirli bir mali katkı yapıp yapmadığının katılma alacağı (katılma alacağı) bakımından hukuken önemsiz olduğunu teyit etmiştir — hak, katkının ispatından değil, doğrudan mal rejimini düzenleyen kanundan doğar.
Katılma alacağı fiilen nasıl hesaplanır
Hukuk Genel Kurulu, katılma alacağının hesaplama yöntemini teyit etmiştir: bir eşin edinilmiş mallarının toplam değeri bulunur, bu mallarla özel olarak ilgili borçlar düşülür ve talepte bulunan eş, ortaya çıkan net artık değerin (artık değer) yarısına hak kazanır — değerleme, boşanma davasının açıldığı tarihe değil, fiili paylaşıma en yakın tarihe göre yapılır.
İlişkili ama ayrı bir talep — eşin 2002 öncesi kişisel malına katkı — on yıllık zamanaşımına tabidir
2002 tarihli mal rejimi reformundan önce edinilen mallara veya kişisel (edinilmiş olmayan) mallara ilişkin katkı payı alacağı (katkı payı alacağı) taleplerinde Daire, bazı diğer taleplere uygulanan daha kısa süre yerine, mal rejiminin sona erdiği tarihten (genellikle boşanmanın kesinleşmesi) itibaren işleyen on yıllık zamanaşımı süresini teyit etmiştir.
Yukarıdaki karar özetleri, yayımlanan hükmün Salik Avukatlık Bürosu tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış kendi özetidir. Resmî tercüme değildir ve mahkemenin özgün ifadesi olarak alıntılanmamalıdır; bir dilekçede dayanmadan önce mutlaka Türkçe karar metnini (belirtilen Esas/Karar numaralarıyla) doğrulayın.